زندگی دغدغه‌های انسانی

نوشته‌ها

اخلاق؛ حفظ حقوق و محدودیت عمل انسان

برای حفظ حقوق خویش انسانها می توانند از ارزشهای اخلاقی هم بصورت فردی و هم در وضع قوانین مناسب کمک بگیرند، البته این کار مستلزم قبول یک سری محدودیت ها بر آزادی عمل انسانها در برآوردن خواسته هایشان می باشد. در واقع با توسل به اخلاق و قانون انسانها حالت طبیعت خویش را که به تعبیر هابز در آن انسان گرگ انسان است، محدود می نمایند.
انسانها دارای امیال و خواستهای اختیاری زیادی علاوه بر امیال غریزی هستند. خواست یا میل ثروتمند شدن، میل به پست و مقام، و شهرت طلبی از مهمترین هایند که از طریق تحقق آنها می توانند خواسته های زیاد دیگری را برآورده کنند. با دستیابی به ثروت می توانند خواسته داشتن یک خانه بزرگ، خودروی جدید، پوشاک شیک، مسافرت و ... را برآورده نمایند.
وجود این امیال و خواسته ها به خودی خود مشکل آفرین نیست و حذف کامل همه آنها هم امکان پذیر نیست، چونکه نمی توان زندگی انسان را بدون خواسته هایش تصور کرد. در واقع موتور محرک زندگی انسانی خواسته ها و امیالش هستند. اما مشکل آنجاست که نمی تواند حدود مشخصی را برای هریک از این خواسته ها تعیین کرد. مثلا چقدر پول و دارایی، خواسته ثروتمندی را در انسان برآورده می کند، کدام پست و مقام، قدرت طلبی او را ارضاء می کند و به همین ترتیب سایر امیال و خواسته ها سیری ناپذیرند، و برای برآورده کردن آنها انسان ها ممکن است است در حق دیگران ظلم کنند. یعنی یک فرد برای ثروتمند شدن ممکن است مرتکب دزدی، رشوه خواری، اختلاس، کم فروشی و ... شود. همینطور یک کسی که میل به پست و مقام در او قوی است ممکن است دیگرانی که از او شایسته ترند یعنی علم و سواد و تجربه بیشتری دارند را به طرق گوناگونی کنار زده، در حق آنها ظلم کند تا مقام و قدرتش خودش را ارتقاء داده و یا حفظ نماید. بنابراین امیال و خواسته های یک انسان باید کنترل و مقید شوند چونکه ممکن است به حقوق دیگران تجاوز کند.
انسان می تواند یا خودش یا از طریق وضع قوانین این کنترل را اعمال نماید، یعنی حد و حدودی را برای این خواسته ها در نظر بگیرد و راه و روش درست دستیابی به آنها را تعیین کند. اگر این کنترل بخواهد توسط خود فرد برقرار شود، اخلاق می تواند نقش  مهمی را ایفا نماید. در اینصورت یک انسان با آگاهی نسبت به ارزشهای اخلاقی مانند عدالت، امانت داری، تعهد و وفاداری، صداقت و راستگویی و ... می تواند عمل خویش را که در جهت تامین و برآوردن خواسته هایش است کنترل نماید. راه دیگر کنترل رفتار انسانها وضع قانون است. در این صورت انسان بر مبنای ارزش های اخلاقی تلاش می کند قوانینی را تصویب نماید تا از تجاوز انسان به حقوق دیگران جلوگیری نماید. اما دسترسی قانون نسبت به برخی رفتارهای انسان ممکن نیست یا خلاء قانون وجود دارد، مانند زمانی که انسانها به هم دروغ می گویند، ریاکاری می کند، وفادار نیستند، حسادت می ورزند و ... . در اینجا نقش اخلاق پررنگ تر و اهمیت آن نمایان می گردد.

← بازگشت به فهرست نوشته‌ها