بازار رقابتِ آزاد یا بازار انحصاری
در یک اقتصاد و بازار رقابتِ آزاد، مردم قیمت هر کالا را متناسب با کیفیت آن پرداخت می نمایند. یعنی قیمت کم برای کالای دارای کیفیت پایین و قیمت مناسب برای کالای با کیفیت بالا پرداخت می شود. اما چگونه چنین می شود؟
در اینچنین بازاری آنچه قیمت یک کالا را تعیین می کند عرضه و تقاضا است. مهمترین ویژگی بازار رقابت آزاد وجود تعداد بسیار زیاد فروشنده(تولیدکننده) و خریدار(مصرف کننده) است. برای اینکه هیچکدام از دو طرف نتوانند در فرآیند عرضه و تقاضا اختلال ایجاد کنند و قیمت را تحت تاثیر قرار دهند. یعنی در زمانهایی تولیدکننده(فروشنده) با عرضه کم کالا به بازار، نتواند قیمت را افزایش دهد. یا در طرف تقاضا، خریداران اگر تعدادشان محدود باشد می توانند با تبانی قیمت کالاها را پایین بیاورند و فروشنده یا تولید کننده را به ورشکستگی بکشانند.
نقطه مقابل بازار آزاد، بازار انحصاری است. بازاری که در آن یکی از دو طرف عرضه و تقاضا به تعداد محدود و انحصاری وجود دارد. در صورت وجود تولید کننده یا فروشنده انحصاری و محدود، عرضه کالا توسط این تولید کننده یا فروشنده کنترل می شود و قیمت کالا را بسادگی افزایش می دهد. که در اینصورت مردم برای کالای بی کیفیت مجبور می شوند قیمت بالایی بپردازند. این زمانی اتفاق می افتد که یک نهاد یا سازمان یا شرکت قدرتمند، که از رانت استفاده می کند، انحصار تولید و فروش کالاها را در اختیار بگیرد و اجازه حضور به تولیدکنندگان و فروشندگان رقیب نمی دهد.
بنابراین مردم تنها در یک نظام اقتصادی مبتنی بر رقابت آزاد است که می توانند قیمت هر کالا را متناسب با کیفیت آن پرداخت کنند. و در مقابل، در یک بازار انحصاری قیمت کالا را تولید کننده و فروشنده تعیین می کتد و مردم مجبور می شوند از میان کالاهای محدود انتخاب کنند.